उनको वचनले दुख्यो मन आज
र पो चाल पाएँ बाँचेकै रहेछु
आघातले पत्थर बन्छ मुटु भन्थे
आफूभित्र मान्छे साँचेकै रहेछु

एकान्त रोजेँ सारा संसार भुल्न
सकिनँ ढाँटेर आफैँलाई छल्न
पीरको जलनले पछि हटेँ चुपचाप
र पो चाल पाएँ कायर पो रहेछु
दु:ख खेप्न सक्ने उठ्छ माथि भन्थे
आफूभित्र आफैँ घायल पो रहेछु

सम्हालेर छामेँ टुट्छ्यौ कि भनेर
चिन्दै चिनिनँ त्यति धेर चिनेर
गीतको हरफमा गाउँदै रहेँ छिनछिन्
र पो चाल पाएँ अल्झेकै रहेछु
बग्ने खोला कहिल्यै रोकिँदैन भन्थे
बाफिएर शीतमा बल्झेकै रहेछु

कुनै पनि खाले बलमिच्याइ  सहन मन  नलाग्नु मानवीय स्वभाव हो  !  नियम बनाएपछि पालन नगर्ने हो भने विधान र संविधान किन बनाउने हो ? अब पनि नबोले त जिभ्रो नै थुत्नान् भन्ने डर भयो । बाटोमा हिँड्दा पनि लाठो खानु पर्ने त अतिवादतर्फको यात्रा  होइन र ?  वैचारिक स्वतन्त्रता जिन्दावाद ! बलवाद मूर्दावाद ! सबैखाले बलजिवीहरूको मति सुध्रोस् भन्ने कामनाकासाथ ५ वर्ष पहिले आफैँले कम्पोज गरेको फैजको कृति सम्झेँ-

बोल, कि लब आजाद हैं तेरे
बोल, ज़बां अब तक तेरी है
तेरा सुतवां1 जिस्म है तेरा
बोल, कि जाँ अब तक तेरी है

देख कि आहन्गर2 की दुकां में
तुन्द3 हैं शोले, सुर्ख़ हैं आहन
खुलने लगे क़ुफलों4 के दहाने5
फैला हर ज़ंजीर का दामन

बोल कि थोड़ा वक्त बहुत है
जिस्म-ओ-ज़बाँ की मौत से पहले
बोल, कि सच ज़िन्दा है जब तक
बोल जो कुछ कहना है कह ले!

1. गठीला, 2. लुहार, आहन – लोहा, 3. तेज, 4. ताले, 5. मुंह

घामका कुरा

• कल्पना बान्तवा

इत्रिनुसम्म इत्रेर
सन्ध्यासँग
डाँडाको घाम
पारी ‌ओरालो झर्छ,
सातौं घोडा हराएको रन्को -
धोक्छ तिनपाने
निशाको भट्टीमा
र, त्यहीँ बेन्चीमा
अप्ठ्यारोसँग निदाउँछ

रातिँदै सरमले
चियाउँछ एकाबिहानै
नदीकिनार बाँसझ्याङबाट
देख्छ – सँधैझैँ शान्त छे धरती
ऊ ग्लानीले भरिन्छ,
आफूबाटै चोईटिएकी
सुधी, सुवानी, डल्ली मोरीको
उसलाई, अग्घोरै माया लाग्छ
मनचिन्ते झोलीभित्र
सुध्रने वाचा र प्रेम–प्रतिज्ञा खोज्छ

फँसेर,
इन्द्रेणीका इन्द्रजाले कुरामा
उ मूडी हुँदैछ
काले शनीले घुर्दा उसलाई
धुँवाको तलतल लाग्छ
बेफ्वाँकमा रनक्क रन्किन्छ, कुपित हुन्छ,
खराब छन् राहुकेतुका नियत
ट्यापे हुँला कि भनी डराउँछ
गम खान्छ,
डेन्ड्रोइड सुँघ्दै
कुन दिन ऊ
चेनस्मोकर बन्छै बन्छ

टाउको झटकार्छ,
जीम जाने सुरसार कस्छ
मरिलानु के छ र !
बेस्सरी उर्जा खपत गर्छ
स्यामिना बढाउँछ
भरदिन -
घरतीको टाउकामा गीर खेल्छ
फटाहा बादल,
देखि सहँदैन
उसका बाइसेप्स, ट्राइसेप्स
सिक्स प्याक्सलाई
घरिघरि छेक्न आउँछ
कम्तीकी छैन,
बरखा मोरी पनि
ट्याम-कुट्याम बर्सेर
जाज्वल्यमान उसको
तेजोवध गर्छे –
दुश्मनहरुलाई सम्झेर
घाम ‘सिक’ हुन्छ

उसमा क्रमश:
हावी हुन्छ डिप्रेशन
शक्ति क्षीण हुँदा,
कमलपित्तको रोगीझैँ
थाल्छ पहेँलिन
धरती बिर्सन्छ,
धरतीको निश्छल प्रेम बिर्सन्छ
सुध्रने वाचा, कसम, किरीया
सबै भुल्छ

र, साँझ फेरि
निशाको भट्टीतिरै
ओह्रालो हानिन्छ ………….

२०६७/०१/२०

• मार्टिन निइम्युलर

जब नाजिहरू कम्युनिष्ट सामु आए
मैले मौनता रोजेँ
म कुनै कम्युनिष्ट थिइनँ

जब तिनीहरूले
बन्दी बनाए, सोसल-डेमोक्रेट्स्-लाई
मैले मौनता रोजेँ
म कुनै सोसल-डेमोक्रेट्स् थिइनँ

जब तिनीहरू ट्रेड-युनियन समर्थक सामु आए
मैले ओठ खोल्दै खोलिन
म कुनै ट्रेड-युनियन समर्थक थिइनँ

जब तिनीहरू यहूदी सामु आए
मैले मौनता नै रोजेँ
म कुनै यहूदी थिइनँ

जब तिनीहरू मेरै सामु आए
बचाउने कोही पनि बाँकी थिएन ।
अनुवाद: आभास